• 2025-05-11 18:12:03

Կրծքագեղձի քաղցկեղ

Կրծքագեղձի քաղցկեղը (կամ կրծքագեղձի քաղցկեղ)՝ մի հիվանդություն է, որը զարգանում է կրծքագեղձի հյուսվածքում։ Այն ամենահաճախ հանդիպող քաղցկեղային տեսակներից է կանանց մոտ, սակայն կարող է հանդիպել նաև տղամարդկանց մոտ՝ թեև շատ հազվադեպ։

---

Հիմնական տեղեկություններ

Պատճառները

• Գենետիկ նախատրամադրվածություն (օր.՝ BRCA1 և BRCA2 մուտացիաներ)

• Հորմոնալ գործոններ (էստրոգենի բարձր մակարդակ)

• Տարիք (հիմնականում հանդիպում է 50-ից հետո)

• Անառողջ ապրելակերպ (չափազանց ճարպոտ սնունդ, ալկոհոլի չարաշահում, ֆիզիկական ակտիվության պակաս)

• Ծխախոտի օգտագործում

• Նախկինում ճառագայթային բուժում ստացած լինելը

 Ախտանիշներ

• Կոշտ գոյացություն կրծքում կամ թևատակին

• Կրծքագեղձի ձևի կամ չափի փոփոխություն

• Կրծքագեղձի մաշկի կնճռոտում կամ ներս ընկածություն

• Ծծակի արտազատում (հատկապես՝ արյունային)

• Ծծակի ձևի կամ դիրքի փոփոխություն

---

 Ախտորոշում

• Կլինիկական զննում

• Մամմոգրաֆիա

• Ուլտրաձայնային հետազոտություն (ՈւՁՀ)

• Կրծքագեղձի կենսաբոպսիա (biopsy)

• MRI՝ հատուկ դեպքերում

---

 Բուժում

Բուժման մեթոդները ընտրվում են քաղցկեղի փուլից և տեսակից կախված․

1. Վիրահատություն

   • Լումպէկտոմիա (միայն ուռուցքը հեռացնել)

   • Մաստէկտոմիա (ամբողջ կրծքագեղձի հեռացում)

2. Քիմիաթերապիա

3. Ճառագայթային թերապիա

4. Հորմոնալ թերապիա (եթե ուռուցքը հորմոնազգայուն է)

5. Թիրախային թերապիա (օր.՝ HER2 դրական դեպքերում՝ Trastuzumab)

---

 Կանխարգելում

• Կանոնավոր ինքնազննումներ

• Տարեկան մամմոգրաֆիկ ստուգում 40 տարեկանից հետո (կամ ըստ բժշկի խորհրդի՝ շուտ)

• Առողջ ապրելակերպ

• Ժառանգական մուտացիաների դեպքում՝ գենետիկ խորհրդատվություն

---

 

Ցանկանու՞մ եք նաև տեղեկություն քաղցկեղի փուլերի, բուժման ընթացքի կամ վերականգնման մասին։

Քաղցկեղի փուլեր (Stages)

Կրծքագեղձի քաղցկեղը դասակարգվում է 0-ից մինչև IV փուլ, կախված ուռուցքի չափից, տարածվածությունից և վերածին բնույթից։

Փուլ 0 (Carcinoma in situ)

• Ուռուցքը սահմանափակ է կաթնասեր ջրանցքներում կամ գեղձում։

• Չի ներթափանցել շրջակա հյուսվածք։

• Բուժումն արդյունավետ է, հիմնականում վիրահատություն կամ ճառագայթում։

Փուլ I

• Ուռուցքը ≤ 2 սմ է։

• Չի տարածվել ավշային հանգույցներին կամ միայն նվազագույն տարածում ունի։

• Բուժում՝ վիրահատություն + հնարավոր ճառագայթում կամ հորմոնալ թերապիա։

Փուլ II

• Ուռուցքը 2–5 սմ է, կարող է լինել փոքր, բայց արդեն տարածված ավշային հանգույցներին։

• Բուժում՝ համակցված (վիրահատություն, քիմիաթերապիա, ճառագայթում)։Փուլ III (Local advanced)

• Ուռուցքը մեծ է, կամ տարածվել է մոտակա ավշային հանգույցներին կամ մաշկին։

• Հաճախ պահանջվում է նախքան վիրահատությունը քիմիաթերապիա՝ ուռուցքը փոքրացնելու համար։

Փուլ IV (Մետաստատիկ)

• Քաղցկեղը տարածվել է հեռավոր օրգաններ (թոքեր, լյարդ, ոսկորներ, ուղեղ)։

• Բուժումն ուղղված է հիվանդության վերահսկմանը և կյանքի որակի պահպանմանը՝ չի համարվում բուժելի ամբողջությամբ։

Բուժման ընթացք

Բուժման պլանը կազմվում է անհատական՝ կախված փուլից, ուռուցքի տեսակից և հիվանդի ընդհանուր առողջությունից։

Հիմնական քայլերը․

1. Նախնական ախտորոշում
   Կենսաբոպսիա, արյան վերլուծություններ, պատկերային հետազոտություններ։

2. Վիրահատություն

   • Լումպէկտոմիա (կրծքի պահպանում)

   • Մաստէկտոմիա (ամբողջական հեռացում)

3. Հետվիրահատական բուժում

   • Քիմիաթերապիա՝ հաճախ 4–6 ցիկլ

   • Ճառագայթային թերապիա

   • Հորմոնալ թերապիա՝ 5–10 տարի, եթե ուռուցքը հորմոնազգայուն է

   • Թիրախային թերապիա՝ HER2 դրական դեպքերում

4. Հետևում և վերահսկում

   • Կանոնավոր ստուգումներ յուրաքանչյուր 3–6 ամիս

   • Մամմոգրաֆիա տարին 1 անգամ

   • Արյան թեստեր, երբ անհրաժեշտ է

---

Վերականգնում

Բուժումից հետո վերականգնումը տարբեր է՝ կախված բուժման տեսակից։

Ֆիզիկական վերականգնում

• Վարժություններ՝ թևի շարժունակությունը վերականգնելու համար

• Լիմֆեդեմայի կանխարգելում (հատկապես եթե ավշային հանգույցներ են հեռացվել)

Հոգեբանական աջակցություն

• Դեպրեսիայի, անհանգստության կամ մարմնի պատկերային փոփոխությունների հաղթահարում

• Խորհրդատվություն, աջակցող խմբեր

Առողջ ապրելակերպ

• Բալանսավորված սննդակարգ

• Ֆիզիկական ակտիվություն

• Ծխախոտից և ալկոհոլից հրաժարում

---

 

 

Քիմիաթերապիա

Քիմիաթերապիան օգտագործում է դեղամիջոցներ՝ քաղցկեղային բջիջները ոչնչացնելու կամ դրանց աճը կանգնեցնելու համար։ Այն ազդում է ողջ օրգանիզմի վրա և հիմնականում կիրառվում է՝

Երբ․

• Ուռուցքը մեծ է կամ տարածվել է ավշային հանգույցներին

• Քաղցկեղը ագրեսիվ է

• Նախքան վիրահատություն (նեոաջուվանտ)՝ ուռուցքը փոքրացնելու համար

• Վիրահատությունից հետո (աջուվանտ)՝ բջիջների մնացորդները վերացնելու նպատակով

• Մետաստատիկ քաղցկեղի դեպքում՝ հիվանդության տարածումը դանդաղեցնելու կամ ախտանիշները մեղմացնելու համար

Ինչպես է տրվում․

• Հիմնականում՝ ներերակային (IV)

• Շրջանաձև՝ ցիկլերով (օրինակ՝ յուրաքանչյուր 3 շաբաթը մեկ, մի քանի ամիս շարունակ)

Հաճախ օգտագործվող դեղամիջոցներ․

• Doxorubicin (Adriamycin)

• Cyclophosphamide

• Paclitaxel (Taxol)

• Docetaxel (Taxotere)

• Fluorouracil

• Carboplatin

Հնարավոր կողմնակի ազդեցություններ

• Սրտխառնոց, փսխում

• Մազաթափություն

• Հոգնածություն

• Իմունային համակարգի ճնշում (ինֆեկցիաների ռիսկ)

• Աղիների խնդիրներ

• Նյարդաբանական ախտանշաններ (օր.՝ թեթև թմրություն վերջույթներում)

---

Թիրախային թերապիա (Targeted Therapy)

Թիրախային թերապիան ուղղված է կոնկրետ մոլեկուլների կամ բջջային մեխանիզմների դեմ, որոնք նպաստում են քաղցկեղային բջիջների աճին։ Այն ավելի ճշգրիտ և մասնագիտացված է, քան քիմիաթերապիան։

Երբ է կիրառվում․

• Երբ ուռուցքը ունի HER2 դրական մարկեր (խիստ ագրեսիվ ձև)

• Որպես հավելում քիմիաթերապիային

• Մետաստատիկ քաղցկեղի դեպքում

Հիմնական դեղամիջոցներ․

1. Trastuzumab (Herceptin)

   • Բարձր արդյունավետություն HER2+ քաղցկեղի դեպքում

   • Տրվում է ներերակային, սովորաբար 3 շաբաթը մեկ

   • Կարող է տրվել մինչև 1 տարի

2. Pertuzumab (Perjeta)

   • Հաճախ տրվում է Trastuzumab-ի հետ միասին

   • Մետաստատիկ կամ ագրեսիվ դեպքերում

3. T-DM1 (Kadcyla)

   • Թիրախային + քիմիաթերապիա միավորված մեկ դեղամիջոցի մեջ

   • Օգտագործվում է վիրահատությունից հետո, երբ կա մնացորդային հիվանդություն

4. Lapatinib, Neratinib

   • Ըմպելի դեղեր՝ HER2+ դեպքերում, երբ մյուս բուժումներն արդյունավետ չեն

Կողմնակի ազդեցություններ

• Սրտի ֆունկցիայի նվազում (հատկապես՝ Trastuzumab)

• Ալերգիկ ռեակցիաներ

• Փորլուծություն

• Մաշկային ախտանիշներ

---

Քիմիաթերապիայի և թիրախային թերապիայի համակցում

Շատ դեպքերում, հատկապես HER2+ քաղցկեղի դեպքում, Trastuzumab + քիմիաթերապիա համակցումը բերում է լավագույն արդյունքի։